Geri Gönderme Merkezlerinde Yasal Haklar ve Etkili Başvuru Yolları
Hakkında sınır dışı etme kararı verilen yabancılar, işlemlerin tamamlanması sürecinde geri gönderme merkezlerine (GGM) yerleştirilebilir. Bu merkezlerde kalma süresi ve koşulları, 6458 sayılı Kanun'un 57. maddesiyle düzenlenmiştir. Ancak uygulamada birçok kişi, sahip olduğu hakları bilmediği için etkili başvuru yapamamaktadır.
Geri Gönderme Merkezinde Kalma Süresi
İdari gözetim süresi başlangıçta 6 ay olarak belirlenmiştir. Bu süre, sınır dışı etme işleminin tamamlanamaması halinde en fazla 6 ay daha uzatılabilir; ancak toplam süre hiçbir koşulda 12 ayı geçemez. Her 30 günde bir idari gözetimin devamına ilişkin karar sulh ceza hâkimliğince değerlendirilir. Bu değerlendirme aşamasında hâkimlik, gözetimin hâlâ gerekli olup olmadığını denetler.
Temel Haklar
Geri gönderme merkezlerinde tutulan kişilerin hukuki güvenceleri mevcuttur. Bu haklar şunları kapsar:
- Avukata erişim hakkı: Kişi, dilediği zaman avukatıyla görüşme talep edebilir. Merkezin bu talebi engellemesi hukuka aykırıdır.
- Tercüman hakkı: Türkçe bilmeyen kişilere tüm işlemlerde tercüman sağlanması zorunludur.
- Sağlık hizmeti: Acil ve rutin sağlık hizmetlerine ücretsiz erişim hakkı vardır.
- Aile üyeleri ve konsoloslukla iletişim: Kişi, ailesini ve ülkesinin konsolosluğunu bilgilendirme hakkına sahiptir.
- Bireysel başvuru hakkı: Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapılabilir.
Sulh Ceza Hâkimliğine İtiraz
İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvuru, en temel ve hızlı itiraz yoludur. Hâkimlik, gözetimin hukuka uygunluğunu, orantılılığını ve alternatif tedbirlerin uygulanıp uygulanamayacağını değerlendirir. Alternatif tedbirler arasında belirli adreste ikamet, bildirim yükümlülüğü ve teminat yatırma sayılabilir.
Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvurusu
İç hukuk yollarının tüketilmesinin ardından Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapılabilir. Özellikle uzun süreli gözetim, kötü koşullar veya kişi özgürlüğünün orantısız kısıtlanması iddialarında AYM başvurusu etkili bir yol olarak öne çıkmaktadır. AYM, tedbir kararıyla sınır dışı etmenin durdurulmasına da karar verebilir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Başvurusu
AYM başvurusunun reddi halinde veya acil durumlarda doğrudan AİHM'e başvurulabilir. AİHM'in 39. Kural kapsamında verdiği ihtiyati tedbir kararları, Türkiye için bağlayıcıdır ve sınır dışı etme işlemini derhal durdurur. Bu yol özellikle geri gönderilecek ülkede işkence veya ölüm riski bulunan dosyalarda hayat kurtarıcı olabilir.
Pratik Öneriler
GGM'de bulunan yakınınız veya müvekkiliniz için şu adımlar acilen atılmalıdır:
- Gözetim kararının bir suretinin temin edilmesi
- Sürelerin hesaplanarak takvim oluşturulması
- Sağlık durumunun belgelenmesi
- Avukat görüşme talebinin yazılı olarak iletilmesi
Yakınınız geri gönderme merkezinde tutuluyorsa, zaman kaybetmeden hukuki destek almanız kritik öneme sahiptir. Balakar Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, idari gözetim kararlarına itiraz, AYM bireysel başvurusu ve AİHM tedbir talepleri konularında uzman ekibiyle yanınızdadır.
